# Tasdiqlovchi hujjatlar va yil maʼlumotlarining toʻliqligi

> Maʼlumotlarga qanday hujjatlar biriktiriladi va bu qanday qilinadi, platforma oy va yil toʻliqligini qanday tekshiradi hamda manbalar roʻyxati qachon avtomatik tasdiqlanadi.

Source: https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/documents-and-completeness

7G Carbon Platformdagi har bir qiymatni hujjat bilan tasdiqlash mumkin: hisob-faktura, dalolatnoma, yuk xati, hisoblagich koʻrsatkichlarining surati yoki shartnoma. Hujjat butun oyga emas, balki muayyan saqlangan qiymatga biriktiriladi. Yil toʻliqligini platforma tasdiqlangan oylardan yigʻadi: har bir manba boʻyicha uning ishlagan barcha oylari tasdiqlansa va majburiy maydonlarga hujjatlar biriktirilsa, obyekt yili toʻliq hisoblanadi.

## Nimani biriktirish kerak

| Maʼlumotlar | Mos hujjat |
|---|---|
| Yoqilgʻi sarfi (Scope 1) | sarf boʻyicha hisob-faktura, yuk xati yoki dalolatnoma |
| Elektr energiyasi, issiqlik, bugʻ, sovuqlik (Scope 2) | yetkazib beruvchining hisob-fakturasi yoki dalolatnomasi, hisoblagich koʻrsatkichlari surati |
| Ulanishning energotizimi | energiya taʼminoti shartnomasi yoki hisob-faktura |
| Uskuna tavsiflari | pasport, dalolatnoma, sertifikat |
| Scope 3 | qiymatlar koʻrinib turadigan hisob-faktura yoki dalolatnoma |

Platforma PDF, rasm (JPEG, PNG) va matnli fayllarni qabul qiladi. Birlamchi hujjatlarga asoslangan yozuvlar nega baholashlardan ishonchliroq ekani [Maʼlumotlar sifati](https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/data-quality) maqolasida tushuntirilgan.

## Hujjatni qanday biriktirish kerak

1. Qiymatni saqlang: hujjat maydonning saqlangan qiymatiga bogʻlanadi.
2. Maydon yonidagi qisqich belgisini bosing — «Hujjatlar» paneli ochiladi. Faylni unga sudrab olib keling yoki tanlang.
3. Boshqa maydonga yuklangan faylni qayta yuklamasdan «Shu yerga biriktirish» tugmasi bilan biriktirish mumkin.
4. Rasm, PDF va matnli fayllar koʻrish uchun bevosita platformada ochiladi; keraksiz fayl «Ajratish» tugmasi bilan olib tashlanadi.

Qisqa yoʻllar ham bor. Uskuna qoʻshishda sarf hujjatini darhol «Hujjat biriktirish» tugmasi bilan tanlash mumkin — u saqlangandan keyin biriktiriladi. Scope 3 da ham fayllar saqlashdan oldin tanlanadi va maʼlumotlar bilan birga yuklanadi. Uskuna pasporti yoki sertifikati uning kartochkasidagi «Kartochka hujjatlari» blokiga biriktiriladi: u oy sarfini emas, uskuna tavsifini tasdiqlaydi.

Majburiy maydonda «Tasdiqlovchi hujjatsiz yilni yopib boʻlmaydi» izohi bilan «Hujjat majburiy» belgisi turadi; hujjat biriktirilgach, u «Hujjat biriktirilgan» belgisiga almashadi. Qolgan maydonlarda — «Ixtiyoriy». Agar hujjat biriktirilgandan keyin qiymat oʻzgartirilsa, hujjatga «Joriy qiymatni tasdiqlamaydi» belgisi qoʻyiladi: yangi hujjat biriktiring yoki, agar hujjat hamon toʻgʻri boʻlsa, «Joriy qiymatni tasdiqlash» tugmasini bosing.

## Oy toʻliqligi

Manbaning oyi «Manbalar boʻyicha oy holati» blokida «Maʼlumotlar toʻliq» yoki «Sarf boʻlmagan» belgisi bilan tasdiqlanadi. Yil boʻyicha umumiy koʻrinishda har bir oyda nechta manba tasdiqlangani koʻrinadi, masalan «3 tadan 2 tasi tasdiqlangan». Barcha oylar tasdiqlanmaguncha yil yakuni «dastlabki» va «baʼzi oylar tasdiqlanmagan» deb belgilanadi.

## Yil toʻliqligi va manbalar roʻyxati

Obyekt yili quyidagi hollarda toʻliq hisoblanadi:

1. har bir manba boʻyicha u ishlagan barcha oylar tasdiqlangan — toʻliq hisob-kitob yoki «Sarf boʻlmagan» belgisi bilan;
2. majburiy maydonlarga hujjatlar biriktirilgan;
3. obyektning manbalar roʻyxati tasdiqlangan, yaʼni hech narsa esdan chiqmagan;
4. agar obyektda Scope 1 yoki Scope 2 boʻyicha birorta ham manba boʻlmasa, bu aniq tasdiqlangan, masalan «2025-yilda obyekt energiya sotib olmagan (Scope 2)» belgisi bilan.

Yil tugagach va Scope 1 hamda 2 ning barcha manbalari boʻyicha yil yakunlangach, manbalar roʻyxati avtomatik tasdiqlanadi. Agar keyinroq manba qoʻshilsa yoki uning ishlash davri oʻzgartirilsa, yangi oylar tasdiqlanmaguncha avtomatik tasdiq oʻz kuchini yoʻqotadi.

## Misol: qozonxona va generator

Qozonxona yil boʻyi ishladi, ombordagi dizel generatori esa iyulda «Endi ishlatilmayapti» deb belgilandi, uning oxirgi ishlagan oyi — iyun. Yil toʻliq boʻlishi uchun qozonxonaning 12 ta va generatorning 6 ta tasdiqlangan oyi kerak; iyundan keyingi oylar generator boʻyicha talab qilinmaydi. Qozonxonaning dekabri tasdiqlanmaguncha yil toʻliq emas. Dekabr tasdiqlangach va yil tugagach, manbalar roʻyxati oʻz-oʻzidan tasdiqlanadi.

## Koʻp beriladigan savollar

### Yilni hujjatlarsiz yopish mumkinmi?

Agar maydon hujjat talab qilsa — yoʻq: usiz yilni yopib boʻlmaydi. Biroq kompaniyaning yillik hisobotini yaratish mumkin — boʻshliqlar unda sanab oʻtiladi.

### Hujjatlarni kim biriktirishi va ajratishi mumkin?

Buni administrator xodim ruxsatlarida, «Hujjatlar» qatorida belgilaydi: koʻrish va yuklab olish, yuklash, qiymatlarga biriktirish va ajratish — toʻrtta alohida ruxsat.

### Maʼlumotlar qatori oʻchirilsa, hujjat nima boʻladi?

Qator darhol oʻchiriladi, uning hujjatlari bilan bogʻlanishlar esa bekor qilinadi. Oʻzgarishlar tarixi saqlanadi: unda hujjatlarni kim va qachon biriktirgani hamda ajratgani koʻrinadi.