# ICVCM yaxlitlik tamoyillari (Core Carbon Principles, CCP)

> ICVCM Core Carbon Principles oʻnta tamoyili uglerod birliklari uchun sifat chegarasini belgilaydi. Har bir tamoyilni hamda dastur maqomi va CCP belgisi oʻrtasidagi farqni koʻrib chiqamiz.

Source: https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/icvcm-ccp

Core Carbon Principles (CCP) — Ixtiyoriy uglerod bozori yaxlitligi kengashi (Integrity Council for the Voluntary Carbon Market, ICVCM) ishlab chiqqan uglerod birliklari sifatiga oid oʻnta tamoyil. Ular umumiy sifat chegarasi vazifasini bajaradi: ularga mos keladigan dastur va birliklar toifasi CCP belgisini olish huquqiga ega boʻladi. Tamoyillar xaridorga ishonchli birlikni shubhalisidan ajratishga yordam beradi.

## Oʻnta tamoyil

Tamoyillar uch guruhga boʻlingan.

**Boshqaruv**

1. **Samarali boshqaruv** (governance) — dastur shaffof boshqariladi va sifat uchun javob beradi.
2. **Kuzatib borish** (tracking) — reyestr har bir birlikni bir maʼnoli identifikatsiya qiladi hamda uning oʻtkazilishi va hisobdan chiqarilishini qayd etadi.
3. **Shaffoflik** — loyiha hujjatlari, metodologiyalar va hisobotlar ochiq.
4. Uchinchi tomonning **ishonchli mustaqil validatsiyasi va verifikatsiyasi**.

**Chiqindilarga taʼsir**

5. **Qoʻshimchalilik** — birliklardan keladigan daromad boʻlmaganida qisqartirish roʻy bermas edi ([qoʻshimchalilik](https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/additionality) maqolasiga qarang).
6. **Doimiylik** (permanence) — uglerodning atmosferaga qaytish xavfi hisobga olingan va qoplangan.
7. **Ishonchli miqdoriy baholash** — ehtiyotkor (konservativ) bazaviy chiziq va asoslangan hisob-kitob.
8. **Ikki marta hisobga olinmaslik** — bitta tonna ikki marta chiqarilmaydi, daʼvo qilinmaydi va ishlatilmaydi ([sizib chiqish, doimiylik va ikki marta hisobga olish](https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/leakage-permanence) maqolasiga qarang).

**Barqaror rivojlanish**

9. **Barqaror rivojlanish va kafolatlar** — loyiha odamlar va ekotizimlarga zarar yetkazmaydi, ijtimoiy va ekologik talablarga rioya qiladi.
10. **Net zero sari oʻtishga hissa** — loyiha yuqori uglerodli texnologiyalarni mustahkamlab qoʻymaydi va nol chiqindilar maqsadlariga mos keladi.

## Baholashning ikki darajasi

ICVCM alohida-alohida baholaydi:

- **dasturni** (masalan, ixtiyoriy bozor standartini) — uning tuzilishi boshqaruv, kuzatib borish, shaffoflik va verifikatsiya tamoyillariga mos keladimi; bunday dastur CCP-Eligible maqomini oladi;
- **birliklar toifasini** (loyiha turi va metodologiyani) — u chiqindilarga taʼsir va barqaror rivojlanish tamoyillariga mos keladimi.

Muhim: **dasturning CCP-Eligible maqomi uning har bir birligi CCP belgisiga ega ekanini anglatmaydi.** Belgini faqat maʼqullangan dastur boʻyicha chiqarilgan va maʼqullangan toifalarga kiruvchi birliklar oladi. Belgini reyestrda aynan shu birlik boʻyicha tekshiring.

## Tamoyillarni amalda qanday qoʻllash kerak

Xaridorga:

1. Dastur CCP-Eligible maqomiga ega ekaniga ishonch hosil qilish.
2. Birliklar toifasi maʼqullangani va birlikda belgi borligini tekshirish.
3. Loyiha hujjatlarini koʻrib chiqish: bazaviy chiziq, verifikatsiya hisobotlari, doimiylik buferi haqidagi maʼlumotlar.
4. [Grinvoshingdan](https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/greenwashing) saqlanish uchun bayonotni VCMI Claims Code of Practice v3.0 qoidalariga muvofiq ifodalash.

Loyiha egasiga:

- maʼqullangan toifaga kiradigan metodologiyani tanlash;
- hisob-kitobga ehtiyotkor farazlarni kiritish;
- maʼlumotlarni birlamchi hujjatdan hisobotgacha kuzatib borish imkonini taʼminlash.

## Platformada qanday ishlaydi

- Iqlim loyihalari tayyorlanadigan va uglerod birliklari hisobga olinadigan MRV va Market konturlari «Tez kunda» deb belgilangan — ular ishlab chiqilmoqda.
- GHG konturida hisob-kitob nimaga asoslanganini hozirdanoq koʻrish mumkin: yozuvlarga tasdiqlovchi hujjatlar biriktiriladi, har bir yozuvda qoʻllanilgan metodika aks etadi, obyekt yilining oʻzgarishlar tarixi esa kim, nimani va qachon oʻzgartirganini koʻrsatadi ([Maʼlumot kiritish](https://7g.carbonplatform.asia/data-entry)). Shu tariqa maʼlumotlarni birlamchi hujjatdan hisobotgacha kuzatib borish mumkin.

Platforma CCP belgisini bermaydi: bu ICVCM va dasturlarning qarori.

## Koʻp beriladigan savollar

### CCP belgisi birlik sifatli ekanini kafolatlaydimi?

U dastur va toifaning ICVCM belgilagan minimal talablarga mosligini tasdiqlaydi. Bu kuchli signal, lekin xaridor baribir muayyan loyiha hujjatlarini oʻrganib chiqqani maʼqul.

### Birliklarni sotish uchun CCP belgisi kerakmi?

Yoʻq, belgisiz birliklarni ham sotish mumkin. Biroq koʻplab xaridorlar tanlashda unga tayanadi va bunday birliklarning narxi farq qilishi mumkin.

### CCP tamoyillari 6.4-modda birliklariga ham qoʻllaniladimi?

CCP ixtiyoriy bozor uchun ishlab chiqilgan. 6.4-modda mexanizmi talablarini uning BMT organi belgilaydi; ularning CCP bilan qanday nisbatda ekanini meʼyoriy hujjatlar xaritasida aniqlashtiring.