# Oʻzbekistonda uglerodni tartibga solish: OʻRQ-1073 va PQ-110

> Issiqxona gazlari chiqindilarini cheklash toʻgʻrisidagi OʻRQ-1073-son Qonun va PQ-110-son qaror: yashil loyihalar, uglerod birliklari reyestri, 80/20 qoidasi va Oʻzbekistonning NDC maqsadi.

Source: https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/uzbekistan-carbon-regulation

Oʻzbekistonda uglerodni tartibga solish ikki hujjatga tayanadi: 2025-yil 7-iyulda qabul qilingan va 2026-yil 9-yanvarda kuchga kirgan OʻRQ-1073-son «Issiqxona gazlari chiqindilarini cheklash toʻgʻrisida»gi Qonun hamda Prezidentning 2025-yildagi PQ-110-son «Uglerod birliklari xalqaro bozorida ishtirok etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi qarori. Qonun «yashil loyihalar» tushunchasini, uglerod birliklari reyestrini va verifikatsiyani joriy etadi, qaror esa vakolatli organni, milliy reyestrni va xorijga sotilishi mumkin boʻlgan birliklar ulushini belgilaydi.

**Muhim.** Maqola maʼlumot uchun moʻljallangan va yuridik maslahat hisoblanmaydi. Aniq talablar, taʼriflar va qoʻllash tartibi hujjatlarning rasmiy matnlarida berilgan — ularga havolalar [meʼyoriy hujjatlar xaritasida](https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/documents) keltirilgan.

## OʻRQ-1073-son Qonun

| Parametr | Qiymat |
|---|---|
| Raqami | OʻRQ-1073 |
| Qabul qilingan sana | 2025-yil 7-iyul |
| Kuchga kirgan sana | 2026-yil 9-yanvar |

Qonunning asosiy qoidalari:

- **«Yashil loyihalar».** Ularni yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va fuqarolar amalga oshirishi mumkin.
- **Uglerod birliklari reyestri** — loyihalar boʻyicha olingan birliklarni hisobga olish.
- **Verifikatsiya** — loyihalar natijalarini tekshirish.
- **Davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash** — yashil loyihalar uchun.
- **Mezonlar** — ularni Vazirlar Mahkamasi belgilaydi. Shuning uchun qonunni qoʻllashda qonunosti hujjatlarini kuzatib borish muhim.
- **Birliklar savdosidan olingan daromadlardan foydalanish** — iqlim oʻzgarishiga moslashish, aylanma iqtisodiyotni rivojlantirish va chiqindilar bilan muomala qilish uchun.

## PQ-110-son qaror

Qaror mamlakatning uglerod birliklari xalqaro bozorida, jumladan, Parij kelishuvining 6-moddasi boʻyicha qanday ishtirok etishini belgilaydi ([6-modda](https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/paris-agreement-article-6) maqolasiga qarang):

- **Vakolatli organ** (6-modda boʻyicha) — Iqtisodiyot va moliya vazirligi.
- **Milliy uglerod birliklari reyestri** Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzurida yuritiladi (reyestrlarning roli haqida — [Uglerod birliklari reyestrlari](https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/carbon-registries) maqolasida).
- **80/20 qoidasi:** 80 % gacha birlik xorijga sotilishi mumkin, kamida 20 % birlik milliy majburiyatlarni bajarishga yoʻnaltiriladi.
- **NDC maqsadi:** 2030-yilga borib YaIMning uglerod sigʻimini 2010-yil darajasiga nisbatan 35 % ga kamaytirish.

## Misol: 80/20 qoidasi

Oʻzbekistondagi loyiha verifikatsiya natijalariga koʻra 1 000 birlik oldi. PQ-110-son qarorga koʻra:

- xorijga koʻpi bilan 1 000 × 80 % = 800 birlik sotilishi mumkin;
- kamida 1 000 × 20 % = 200 birlik milliy majburiyatlarga yoʻnaltiriladi.

Boshqa mamlakat hisobiga oʻtkazish uchun xorijga berilgan birliklar [tegishli tuzatishlar](https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/corresponding-adjustments) bilan bogʻliq: aynan shuning uchun davlat natijalarning bir qismini oʻz milliy hissasi (NDC) uchun olib qoladi. Taqsimlash va rasmiylashtirishning aniq tartibi rasmiy hujjatlar bilan belgilanadi.

## Bu korxonalar uchun nimani anglatadi

1. **Issiqxona gazlari chiqindilarini korporativ hisobga olib borish.** Energiya isteʼmoli va chiqindilar haqidagi maʼlumotlar — kelajakdagi loyiha bazaviy chizigʻining asosi.
2. **Potensial yashil loyihalarni baholash:** energiya samaradorligi, issiqlik nasoslari, rekuperatsiya, quyosh elektr stansiyalari.
3. **Dalillar bazasini oldindan tayyorlash:** birlamchi hujjatlar, hisoblagich maʼlumotlari, monitoring rejasi.
4. **Vazirlar Mahkamasi mezonlarini** va milliy reyestrning ishlash tartibini kuzatib borish.

Loyihani tayyorlash bosqichlari [Iqlim loyihasi: gʻoyadan roʻyxatdan oʻtkazishgacha boʻlgan bosqichlar](https://7g.carbonplatform.asia/uz/kb/climate-project-stages) maqolasida tavsiflangan.

## Platformada qanday ishlaydi

- GHG konturida siz obyektlar boʻyicha elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va yoqilgʻini oyma-oy hisobga olib borasiz ([Obyektlar](https://7g.carbonplatform.asia/objects), [Maʼlumot kiritish](https://7g.carbonplatform.asia/data-entry)) va tasdiqlovchi hujjatlarni biriktirasiz: hisob-fakturalar, dalolatnomalar, hisoblagich koʻrsatkichlarining suratlari.
- Obyekt yili toʻliqlik tekshiruvidan soʻng yopiladi, yilning oʻzgarishlar tarixi esa kim, nimani va qachon oʻzgartirganini koʻrsatadi. Bu maʼlumotlar kelajakdagi yashil loyiha bazaviy chizigʻining asosi boʻladi.
- Loyihalarni hisoblash uchun MRV konturi va Market konturi «Tez kunda» deb belgilangan — ular ishlab chiqilmoqda. Platforma milliy reyestrda roʻyxatdan oʻtkazishni amalga oshirmaydi.

## Koʻp beriladigan savollar

### Oʻzbekistonda yashil loyihani kim amalga oshirishi mumkin?

OʻRQ-1073-son Qonunga koʻra — yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va fuqarolar. Yashil loyihalar mezonlarini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

### Milliy uglerod birliklari reyestrini kim yuritadi?

PQ-110-son qarorga koʻra milliy reyestr Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzurida tashkil etiladi; vazirlik Parij kelishuvining 6-moddasi boʻyicha vakolatli organ hamdir.

### Loyihaning barcha birliklarini xorijga sotish mumkinmi?

Yoʻq. PQ-110-son qarorga koʻra 80 % gacha birlik xorijga sotilishi mumkin, kamida 20 % birlik milliy majburiyatlarga yoʻnaltiriladi. Qoʻllash tartibini meʼyoriy hujjatlar xaritasi orqali rasmiy matndan aniqlashtiring.